ejêËgqY Ggv xdkyqY, šwËdk Duo xpowËg xgËgxPZ pZ Z^wk KwËQ„ xZxd oiwRxgËmönËY xgšwdoóiZ e¦xZk ÈeËq Kaw gËlËQd, jw iÖlZ bÙÄgwb dyxZ xdhêk„ bÙÄwgwbyËbk iZ xZxdI owiwxRK I eÜwKÚxZK NUdwk iËcø Ëj ewkýexkK oóeKê awËK ZwËK xKQ× xdtËik AwIZwt ËfËl xgËmönY KËkËQd„ xZxd gËlËQd, eÜKÚxZ Ggv oiwËRk iËcø eÜwKÚxZK xdti KwR KkËQ„ GB xdti Awikw Rwxd, gw dw Rwxd, eÜwKÚxZK NUdwglyk iËZw owiwxRK NUdw†xlI xdtig¦„ Awk DeËkw£ß eÜwKÚxZK xdti gw Zwk ËaËK o™wZ ÑgšwxdK xdti Kwjê-KwkY xdti„ Kwjê-KwkYxdtËik Aaê AZyËZk oËŠ AdwMËZk o¹¬ þÿwed| GB AZyZ AdwMËZk bÙs o¹Ë¬k hkowËZB KÚnK Awnws iwËo NËkk AÒeÓYêwËK ËqËZ ËkweY KËk„

xZxd xgšwd, oiwR xgšwd, bmêd, ciê eÜoËŠ Ëj AwËlwPdw ewVËKk owiËd Z×Ël cËkËQd Zw ÈZìè PwkxU MÜìÿ xpowËg AwZôeÜKwm KËk :

1)  xgËmðk kÕeËkLw (xgšwd xgntK)

2)  iwdg oiwR (oiwR xgšwd xgntK)

3)  bmêd-xbMzbmêd (bmêd xgntK)

4)  ÑgšwxdK gþæ×gwb (gþæ×gwby oiwR bmêd xgntK)

kwÉl owvKÚZøwtd 1942 G pwRwkygwM ËoëUÛwl ËRËl gëby Agþÿwt ÑgšwxdK Ëh#xZKgwb xlËLxQËld„ ÑgšwxdK gþæ×gwby cwkYwk xdxkËL kwÉl owvKÚZøwtd cÜ×g oZø xpowËg AxgPl, AexkgZêdyt ËKwdI þÿwty kÕËek Kaw hwËgdxd„ xZxd oiwRËK exkgZêdmyl NUdwk oidðt xpowËg ËbËLxQËld, ËjLwËd oiowixtK x¢ßtw gw Kwjê eÓgêgZêy KwkY oiÓËpk eÜoÖÖxZ„ oiwËRk exkgZêdyt DewbwËdk gøwLøwt eÜËZøK xeZw KwkI eÖ¢I„ Aagw g^wmI awKËg dw g^wmyI gwRËg dw - Gid DbwpkY oiwRËK LÖg opRhwËg xgËmönY KkËZ ËmLwt„

"cÜ×g oZø' AUl, xgZøiwd„ cÜ×g oËZøk bwmêxdK xdx£ßk iwËe iwdÖËnk ÈwcydZw xdcêwxkZ dt„ gøx£ßk xPìæw hwgdw Zwk xdRÈ cwkdwk ÈwcydZwk eÜKwm NUwt„ CmðËkk AxþæZò oóeËKê ox¬pwd pËlB ËoB ÈwcydZwk AxþæZò ËUk ewItw jwt gËl Z^wk cwkYw„ GB bÙxÄËKwY ËaËKB xZxd GøwxkýUUËlk ciêZ£ðËK oiwËlwPdw KËkËQd„ gwb jwdxd ËWxhW xpDi, Biwdø×Ëtl KwëU„ oZøËK gwþæg Agþÿw owËeq gËl iËd KËkËQd xZxd„ Z^wk cwkYwt ¢ßiwMZ exkgZêdmyl šwËdk eÜwiwxdKZw pt dw„ GB Awm‰w oóe×Yê gwZ×lZw„ owkw xgmðgÜÊwË« ¢ßiwMZ exkgZêdmyl gþæ× oºwkB KwR KËk PËl„’ (‘ÐgšwxdK gþçgwb’, eÙ: 25) "eÜËtwM gøZyZ xo¦wìæ g¬øwk iËZw„' - þæwxlËdk GB iZËK oiaêd KËk xZxd gËlxQËld, "GKiw¢ eÜËtwËMk KxÄewaËk jwPwB KËkB šwËdk oZøZwËK ÈyKwk Kkw pt„' ("ÐgšwxdK gþçgwb', eÙ: 26)|  xKìæ× j^wkw eÜËtwMËK GËKgwËk AÈyKwk KËkd dw xKìæ× xo¦wìæËK eÜcwd gËl iËd KËkd Z^wËbkI oiwËlwPK xQËld kwÉl owvKÚZøwtd„

gþçgwb eÞËtwËMk eÞxZ iddmyl pËZ gËl| gþçgwby eÞËtwMgwb Ggv Mw¬ygwby eÞËtwMgwËbk iËcø bÖkZñ xgËmðk bÖB ÌikØk oiwd gËl iËd KkËZd kwÉl owvKÚZøwtd| Pki Mw¬y xgËkwcy GB iwdÖnxU oiwR exkgZêËdk eÞËmí iwKêogwËbk eÞËtwM NxUËtËQd| xZxd gËlËQd, ‘Mw¬yxRk hMgwËdk Iek APl hx£ßB ogËPËt gr o¹l| ... xZxd gÖ¦ hx£ßgwËbk QwtwËK ojËZî GxrËt PlËZd| ... gÖ¦ AZyZËK hwËMøk Iek ÌQËr xbËt, dZÖd DuowËp dZÖd eËa Plwk Rdø gËlxQËld| Awk Mw¬yxR odwZd xPkþÿxgk bÖxdtwËZ xfËk jwItwk WwK xbËtËQd – ‘MÖpw-iwdËgk jÖËM xfËk jwI’| (‘ÐgšwxdK gþçgwb’, eÙ: 34-35)

Mw¬yk kwikwËRø ‘ËMw-Ëogw’k AwËtwRdËK KUwq KËk xZxd xlËLËQd, ‘ZawKxaZ ‘ËMw-Ëogw’ËK AwkI gøweKZk Kkw jwt Ggv Gk ÌaËK owóeÞbwxtKZw gw xpëbÖËZñk o‰yYê bÙxÄhŠy pxUËt xpëbÖ, iÖoliwd, LÜyÄwd, Ìg#¦, dwxþæK (KxiDxdýU) Zaw hwkZyt, Pydw, BDËkweytwd, eÞËZøKËK È-È ciêxPìæwcwkw I kØxP AdÖjwty jxb AvmMÞpY ZkËZ ÌbItw jwt ZËg Awikw ogwB ‘ËMw-Ëogw’ KkËZ eÞþçZ|’ (‘ÐgšwxdK gþçgwb’, eÙ: 34)| G xgnËt xZxd AwkI xgmb gYêdw xbËtËQd Z^wk ‘kwikwRø I iwKêogwb’ MÞËìÿ| eéwËmk bmËK D£khwkËZ kwikwRø exknËbk DË¥mø xQl owiìægwb e^ÖxRgwbËK GK eÞwxZÅwxdK kÕe ÌbItw jwk ÌdZw xQËld Kkew¢y dwËi GK iwtwgwby b«y oÒwoy| kwÉl owvKÚZøwtd Z^wk eÞMxZmyl hwgcwkwk xdxkËL iwtwgwbyËbk Z£ò gwxZl KËkËQd| kwÉl owvKÚZøwtËdk iËZ, ‘Ëj iÖpÔËZê iwtwgwbykw q×cw xdgÙx£k Rdø kØxUk xbËK pwZ gwrwt ÌoB iÖpÔËZê Zwkw xdËRkwB xdËRËbk iZgwËbk xgËkwcyZw KËk|’ (‘kwikwRø I iwKêogwb’, eÙ: 5)

eÔgêRdô oóeËKê oiþæ ciê GK iZwgl¹y dt, ZËg AxcKwvm ciêB xdZø AwZôwk o£w ÈyKwk KËk| AwZôw oóeËKê ogêcËiêk exkhwnwI GK dt; xKìç Zw oË£òI ZwËbk iËcø HKø AwËQ Ggv ÌoB HKø pËâQ ZwËbk DË¥Ëmøk AxhÒZw| ÌoB DË¥mø pl gwþæg RMu| Rygd Ggv owiwxRK Adøwt-AdwPwk ÌaËK ÌmwxnZ iwoÖËnk bÙxÄËK xfxkËt kwLw Ggv AwZôw I mkyk eÞËhb NxUËt ÌmÞYy ÑgniøËK oiwËR KwËti kwLw| G xgnËt AoÖeÖáL xgËmönY ewItw jwt Z^wk ‘ËhwlMw ÌaËK MŠw’ gBxUËZ| GB MÞËìÿ kwÉl owvKÚZøwtd ÌbxLËtËQd xKhwËg hwkZgËnêk owiìæ mwoKËmÞYy xgËmð xgbøiwd bwxk©, Ñgniø, ÌmwnK-ËmwxnËZk eÞËhb Ggv xdËRËbk eÞhÖZñ KwËti kwLwk Rdø RdôwìækgwËbk Rwl ÑZxk KËk| DexdnËbk Fxnkw Ggv ekgZêy oiËtk ciêwPwjêMY ÌoUwËK bÙs KËkd| RdôwìækgwËbk dwËi LÖg opRhwËgB AxRêZ oóex£ Ggv eÞhÖZñËK jÖx£ßxo¦ Kkw jwt, gRwt kwLw jwt RwZ xhx£K owiwxRK I kwRÐdxZK Ñgniø| AekxbËK GB ÑgnËiøk KwkËY Ìj ÌmÞYyMZ xgËhb oÙxÄ pt ZwËZ e^ÖxRexZkw LÖg opËRB HxZpøËK ÌhËO ZwËbk ÌmÞYy ÈwZìè gRwt kwLËZ ewËk| oÙxÄ KkËZ ewËk dZÖd ckËdk AwPwk-AwPkY| eÔYê pt xdËRËbk ÌmÞYy-ÈwZìèËK ÌmwxnZËbk ÌaËK eÙaK ÌkËL ÌmÞYy-ovMVdËK iRgÖZ Kkwk DË¥mø|

kÉl owvKÚZøwtËdk oiwRbmêËd ÌmÞYyMZ xgËhËbk eÞKÚZ oÞÄw e^ÖxRexZkw| e^ÖxRexZËbk hwnwt ‘owiøgwbykw ÌmÞYy-xg˧Ënk eÞPwkK’| Gk eÞxZgwËb kwÉl owvKÚZøwtd xlËLËQd, ‘jwkw mZmZ gQk xpvow I ËemygËlk owpwËjø iwdÖËnk Iek ÌmwnY I ÌMwlwiy KwËti ÌkËLËQ – GKUÖ iÖx£ßk xdmðwo xdËZ ÌMËl iwdÖnËK jwkw bwdgyt AZøwPwËk xdËûexnZ KËkËQ ZwkwB GLd ‘xpvow’ dwËi AxhxpZ KkËQ xdËûexnZËbk g^wPwk eÞËPÄwËK| GËKB gËl – ÌPwk DËùU b« xbËâQ KËZwtwlËK!’ (‘ÐgšwxdK gþçgwb’, eÙ: 68)| owiøgwbyËbk gxp:ËMwÅyk oboø xpowËg xPxpßZ Kkwk GB eÞx¢ßtwI e^ÖxRgwËbk xdRÈ ckËdk HKøËK gwxrËt ÌZwËl| iRgÖZ pt ÌmÞYyÈwaê| ËmÞYyÈwaêËK iRgÖZ Kkwk RdøB cËiêk D¨g pËtËQ gËl iËd KËkd kwÉl owvKÚZøwtd| KwËlk AMÞMxZk oËŠ oËŠ cËiêk g¬d jwËZ xmxal pËZ dw ewËk Ìo xgnËtI ÌmwnK ÌmÞYy oZKê| ‘jxb ciê xglÖ® pËt jwt ZËg oiMÞ RMu (Aaêwu eÞhÖ- ÌmwnK) cµvo pËt jwËg’ – Kxg ÌowËfwxKõËok Gid Kaw iËd ÌkËLB ÌmwnKËmÞYy xdËRËK g^wxPËt kwLwk Rdø cËiêk dZÖd gøwLøw Ggv dZÖd dZÖd AgZwËkk oÙxÄ KËk| ciê Ggv CmðËkk eÞwcwdøËK Aq×Yí kwLwk Rdø AZyËZI GKwR gÉ pËtËQ Ggv G jÖËMk xpUlwËkk K˪I ZwB Ìmwdw jwt – ‘dwxþæK glËoxhKËbk pZøwk Rdø Awxi ZËlwtwk DxVËtxQ, ZwB Awiwk jÖ¦ ciêjÖ¦|’  (‘ÐgšwxdK gþçgwb’, eÙ: 71)| kwÉl owvKÚZøwtËdk Gid xPìæwÐmly iwKêoyt HxZpwxoK gþçgwby cwkYwt DexkKwVwËiwk Dewbwd xpËoËg ciêËK gøwLøw Ìbt| ÌmwnËKk jÖ¦ ciêjÖ¦| ciê ÌmwnËYk pwxZtwk – kwÉl owvKÚZøwtËdk GB bmêd oiwRZË£òk §wxë§K xPìæwcwkwk xdbmêd| xgKÚZbmêd, bmêËdk xgKwk I xgKÚxZk GKwxcK DbwpkY xbËtËQd ‘bmêd xbMbmêd’ MÞËìÿ| xgKÚZbmêd ÌaËK iÖx£ß ewItwk ÌqË¢ §ë§iÔlK gþçgwb opwtK hÔxiKw ewld KËk Ggv ‘bmêd-mx£ß’ËZ oxVKhwËg eÞËjwM KkËZ ÌmLwt| §ë§iÔlK gþçgwËbk bÙs oiaêK kwÉl owvKÚZøwtd Z^wk ciê, ovÆÚxZ, oiwR, kwRdyxZ oóexKêZ Ìgwc oiwRZwxìèK ÑdxZKZwk oÖýeÄ kÕe f×xUËt ZÖËlËQ| oiwRZìèy gdwi cdZìèy ÑdxZKZw eÞoËŠ xZxd gËlËQd ÑgšxdK gþçgwby ‘Ëj ËKwdI kKËik ÑdxZKZw oóexKêZ iZgwbËK xdZø, PÔrwìæ Ggv APl-AUl gËl ÌiËd xdËZ oóeÔYêhwËg AÈyKwk KËkd’ (‘ÐgšwxdK gþçgwb’, eÙ: 67)| kwÉl owvKÚZøwtËdk iËZ cdZËìè eÞxZxU ZawKxaZ ou ÑdxZKZwk ÌeQËd mwoKËmÞYyk Èwaê lÖxKËt AwËQ|

kwÉl owvKÚZøwtd oiwRZË£òk xgxhÒ xgnt Ìjid Ìj#d-ÑdxZKZw, exkgwk, AwZôytZwk g¬d, xmqw gøgþÿw Ggv AwdÖoxŠK xKQÖ dÙZwx£òK xgnt xdËtI AwËlwPdw KËkËQd| HxZpøgwpy hwkZyt oiwRgøgþÿwt Ìj#d-ÐdxZKZwk Ìj oiwËlwPdwiÔlK xgËmönY xZxd xbËtËQd Zw Z^wËK GKRd iwKêoZwx£òËKk ZÖldwt oiwRZwx£òK exkPËt AËdK opR hwËg AwiwËbk owiËd pwxRk KËkËQ| ‘iwdg oiwR’ MÞËìÿ Zwk AdÖeÖáL xggkY ÌiËl| cÞØeby hwkZyt oiwËRk ciêyt hwgdw, owiwxRK xgmðwo, ÑdxZK kÕe L«d KËk xZxd gËlËQd ‘dby ewk pItwk oit oZøgZyk (cygk Kdøw) oËŠ ekwmËkk Ìj#d xild BxZpwo eÞxo¦| ipwhwkZ kPxtZw jxbI ekwmËkk xbgømx£ßk owpwËjø K×twmw oÙxÄ KËk XwKwk ÌPÄw KËkËQd xKìç DZaø eÖ¢ byNêZiw xjxd FKzÌgËbk gÉ oÔË¢k mÞÄw Ggv ekgZêyKwËl ÌM#Zi dwËi eÞxo¦ I ÌM#Zi ÌMw¢ytËbk eÞai eÖkØn, xZxd gÉ ÌlwËKk owiËd þèy oŠi KkËZd|’ (‘iwdg oiwR’ eÙ: 37)| oÖZkwv ÌM#Zi ÌMwË¢ Gid KwR ÑdxZK ÈyKÚxZ ewt| gwþæg ÌeÞqweËU Zw NËU dw| oiwR Zwk xdRÈ exkgZêËdk cwkwt AhøwËok gbl NxUËtËQ| GB exkgZêdI Z^wk KwËQ AwËexqK| ÑdxZKZwk exkgZêdmylZw eÞoËŠ xZxd e^ÖxRgwby o‰yYê ÑdxZKZw ÌaËK ÌmÞYy ovMÞwËik iËcø xbËt oiwRZwxìèK oiwR MVËdk ogêwZôK DËbøwËMk gøwx®ËZ Ìj ÑdxZKZw eÔYêZw eÞw® pt Zw KxiDxdýU ÑdxZKZw, ‘gÉRd xpZwt gÉRd oÖLwtP’ gÖ¦ZË£òk KwQwKwxQ| Ëg#¦ bwmêxdK AoËŠk (400 LÜy:) iËZw ÌpËMlI (1700-1838 LÜy:) iËd KkËZd hwgo£w xþÿk dt, Zw qxYK| ÌpËMËlk §ë§iÔlK hwggwbËK AxZ¢ßi KËkËQ iwKêo-GËŠlËok §ë§iÔlK gþçgwb| kwÉl owvKÚZøwtËdk gøwLøwt §ë§iÔlK gþçgwby QwËek ewmwewxm x¢ßtwgwby xPìæwcwkwk QweI ýeÄ| x¢ßtwgwËbk iÔLø oiwËlwPK eÞËtwRdgwbyËbk (Teleologists) oiwËlwPdw KËk gËlËQd, ‘jLd Awikw GKxU Nk ÌbxL ZLd gÖxS ÌoB NkxUËK ÌKwdI iwdÖn ÑZxk KËkËQ Ggv NkxU xgËmn eÞËtwRd Ggv xgËmn exkKùedwdÖowËk MxVZ pËtËQ| ZwB ‘eÞKÚxZ jxb K^wKrw, ÌR«w gw gwËNk MwËt KwËlw plÖb ÌWwkw ÑZxk KËk’ ZËg gÖSËZ pËg Zwk ÌKwdI eÞËtwRd AwËQ| G Z£ò pËâQ BDËkwËek ÌpwtwBUËpËWk (A.N. Whitehead) iËZw bwmêxdKËbk ipwd bmêd| ... ËoËfwxKõËok AwZôw ‘ËpwtwBUËpW’ kÕËe AgZyYê pItwk eÞËtwRd AdÖhg KËkËQd|’ (‘ÐgšwxdK gþçgwb’, eÙ: 73)|

x¢ßtwgwby eËaB xZxd DbtwPwËjêk CmðkËK xo¦ Kkwk jÖx£ßËK L«d KËkËQd| x¢ßtw GKxU KwkY ÌaËK dt, gÉ KwkY (ËpZÖ owiMÞy, gÉ ÌpZÖ oŠxZ) ÌaËK DueÒ pt| ÌoRËdø x¢ßtw GKK KwkY kÕey CmðËkk AxþæZñ xo¦ pËZ ewËk dw| iwdÖn eÞxZiÖpÔËZê jw KkËQ – Kwjê, iwdgx¢ßtw, Zw eÔgêxdcêwxkZ Ggv Cmðk exkPwxlZ Zw xVK dt| xgPÖøZ AwPkY eÞKwmKwkyk RdøI CmðkB bwty, KwkY ÌoB Zw KxkËtËQ, GUwI xdtxZgwbykw Pwd dw| kwÉl owvKÚZøwtd oiwËRk MÖYMZ exkgZêËdk eËq b^wxrËt xdtxZgwby DbtwPwËjêk oiwËlwPdw KËkËQd|

gYêxhx£K KËiêk Z£òËK AÈyKwk KËk xZxd gËld, ‘xpëbÖËbk MyZw Mlw fwxUËt xPuKwk KËk gËlËQ, ‘PZÖgêYøwv itw oÙÄv MÖY-Kiê xghwMm:’ Aaêwu hMgwd MÖY I Kiê AdÖjwty PwkgYêËK eÙaK eÙaK hwËg oÙxÄ KËkËQd – jwk iËcø mÔ©Ëbk KwR pËâQ DâP xZd gËYêk Ìogw Kkw| xgm mZËKk eÞËtwRdgwb AwiwËbk ÌoB iw¬wZwk AwiËlk šwdhw«wËkk AiÔlø(!) oóeb pËlw – hMgwËdk ixRê Qwrw MwËQk ewZwI dËr dw| Awk GB AiÔlø šwdB pËlw, mÞixgiÖL ÌmwnKËmÞYyk ogêËmÞÅ pwxZtwk|’ (‘ÐgšwxdK gþçgwb’, eÙ: 73-74)| kwÉl owvKÚZøwtËdk GB gþçgwby §wxë§K Z£ò eÞwËPøk Dexdnb ÌaËK ewúPwËZøk ÌeöËUwk bmêdËKI L«d KËk| Z^wk gøwLøwt ÌeöËUw ‘xiaøw’ gþçRMËZk RwtMwt "owâPw Agwþæg' (hwgit) RMËZk oÙxÄ KkËZ ÌPËtxQËld| DexdnËbk bwmêxdKkw gËlËQd, ‘GK Ggv Ax§Zyt’ Aaêwu ‘gÉ’k AxþæZñ ÌdB|’ AaP dwky Awox£ßËZ kËtËQ gÉZñ| gÉMwiy pItw owiwxRK kyxZxdÅwk exkPwtK| KwkY Awiwk BâQw CmðËkk BâQw| Awiwk Kwidw-gwodw-Ëlwh ogB Cmðk exkPwxlZ| ‘Cmðk iwdgZwËK RwËdd, xKìç Mw¬y Ggv Mw¬yeÖ¢Ëbk RwËdd dw|’ ZgÖI CmðkB Pwldw KËkd| oÖZkwv CmðËkk ÌbwpwB xbËt gøx£ß BâQwzeÔkY, iÖxÄËitk ÈwaêeÔkY| hwkZyt oiwR gøgþÿwt RwZ xhx£K ¢ßËiwâP þæk xgdøwËok eÞxZxU þæËk ciêyt oÖËjwM oÖxgcw Ìj þÿwty owiwxRK Aowiø gRwt kwËL, xgeöËgk icø xbËt Zwk exkgxZêZ kÕËek eÞZøwmy xQËld kwÉl owvKÚZøwtd| Z^wk bÖiêk Awmw Ìj, oixÄk iËdwhwg I Awmw-AwKwáLwk oËŠ Ggv oiÖbËtk ÈwËaêk oËŠ §wxë§K oóeËKêk xhZk xbËt iwdÖn PlËl I oËPZd pËl GB eÞx¢ßtwËK opËRB Ìkwc Kkw jwËg| oiwËRk ÑgeöxgK exkgZêd NUËg| Z^wk §wxë§K x¢ßtwgwby oiwRZ£ò GB eÞoËŠ GK ZwuejêeÔYê ebËqe|

Z^wk dÙZwx£òK xgËmönËY HxZpøgwpy hwkZyt oiwR gøgþÿwt exkgwk, xggwp, AwZôytZw g¬Ëdk Ìj xP¢ DËV GËoËQ ÌoLwËd xmxal xggwp-g¬d xdxn¦ ARwPwËkk ÈyKÚxZ Ìbt| Agwc Ìj#dZw; Ìj ÌKwdI eÖkØËnk KwËQ FZÖKwËl dwkyk kxZ-xhqw PwItw – G oKl xgntI owiwxRK ÈyKÚxZ ewt| cËiêk xgPwËk ewe-eÔYø ÌhËb dwkyk H BâQw eÔkËY AÈyKwk MhêewËZk oiwd ewe xpËoËg xgËgxPZ pt| ‘dwkyk eÞwaêdw eÔkËYk Rdø GK kwx¢k opgwo Aciê dt|’ owiwxRK dyxZpydZwk DbwpkY xpËoËg ‘iwdg oiwR’ MÞËìÿ xZxd GKwxcK DbwpkY D¤wed KËkËQd| xZxd xlËLËQd, ‘... ipwhwkËZk jÖËM xggwp g¬d Ìj KZ xmxal xQl Zwk DbwpkY K×iwky KdøwËbk MhêRwZ oìæwdËbk (Kwdyd) owiwxRK eÞxZÅw| ew«gËbk iwZw K×ìæy jLd K×iwky xQËld ZLd KËYêk Rdô pt| K×iwky MŠwk MËhê mwìædÖ hyËûik Rdô Ìbd; ekwmk K×iwky oZøgZyk MËhê gøwËok Rdô Ìbd| ekgZêy oiËt GB oZøgZy mwìædÖk kwYy pd| K×ìæyk oZyd iw©yk RdôeÞËbËm (gZêiwd xmtwlËKwËUk AwmewËmk ÌRlwMÖxl) þèy-eÖkØnËbk DëiÖ£ß oŠiËK KYê LÖg KËVwk hwnwt oiwËlwPdw KËkd|  ... i©ËbËm xeZw eÖ¢ iwZw mwÂxr mðÂk iwiw RwiwB ... AxZxa bwobwoy eÞhÙxZk Ìj#d xilËd ÌKwdI gwcw xdËnc xQl dw| ÌoLwdKwk dwkykw ÌÈâQweÔgêK eÖkØn-opgwo KkZ; AexkxPËZk oËŠ ÌeÞËik ovMyZ MwBZ; Mw¬wkËbk iËZw iw©yMYI ibøewd KËk dÙZø KkZ| ÌjLwËd ÑggwxpK o¹Ë¬k ÌKwdI xdti xQl dw| dwkykw xdËRËbk BâQwdÖjwty exZMÞpY KkZ| GK dwkyk gÉexZk DbwpkY – eÞwZ:oôkYytw eéKdøwk GKRd Ì©#eby|’ (‘iwdg oiwR’, 52-53)|

xggwp QwrwB Ìj#d o¹¬ þÿweËd owiwxRK ÈyKÚxZ, Awed hxMdyk owËa xggwp Ggv Ìj#d oóeKê þÿwed xdxn¦ ARwPwk xpËoËg Ìj#d-dyxZËgwËc RwMÞZ ptxd| ‘... Ìgwd-Kdøw-dwZdyk oËŠ xggwËpk gÉ DbwpkY Awikw eÞwPyd MÞËìÿ ewB| BqwK×k xdgêwxoZ kwRK×iwkkw Awed ÌgwdËK xgËt KËk mwKøgvËmk oÔ¢ewZ KËkd| møwi ËbËmk kwRgvËm GLdI GB ckËdk xggwËpk eÞPld AwËQ| bmka RwZK AdÖjwty oyZw GKB oËŠ kwËik Ìgwd Ggv þèy| Awed Kdøw okÈZyk Iek gÞÊwk Awox£ß eÖkwY eÞxo¦| gÞÊwk eÖ¢ bËqk Kdøw xeZwip gÞÊwËK xgËt KËkd|’ (‘iwdg oiwR’, 54)|

hwkZyt Rygdcwkwt AìægêZyKwlyd iwdËgk DŒòl DexþÿxZk DËÁL ewItw jwt Z^wk ÌlLwt| ovKk ovÆÚxZ, ovKk RwxZo£w oóeËKê xZxd xlËLËQd, ‘gwkwYoy xdnwb RwxZk ogËPËt DÒZ dMky xQl| ÌoLwd ÌaËK Rl I þÿleËa iŠB ZykgZêy oKl RdebMÖxlk oËŠ o¹¬ kwLgwk oÖxgcw ZwB bxilkw MÞpY Kkl| gwxYËRøk ARÖpwËZ ZwkwI gwkwYoyËZ ewKwewxK pËt gol Ggv xdnwbËbk oËŠ ximËZ ÂkØ Kkl| ¢ßim: oÖëbky xdnwb ZkØYyk oËŠ xixlZ pËZ lMl bxil ZkØY| xdnwb-bxil kË£ßk ovximÞY, Rdô xdl xdnwb-bxiËlk xixlZ oìæwd| xmgow MÞwi Gixd xixmÞZ oìæwdËbk §wkw ¢ßim gxcêZ pËZ lwMl Ggv bxilËbk šwd I xmqwt dZÖd eÞRdô xmxqZ pËt KËtK mZw²yk iËcø GB hÔ-hwËMk ÌPpwkw gbËl GK dZÖd RwxZ I ovÆÚxZ oÙxÄ Kkl|’ (‘hlMw ÌaËK MŠw’, eÙ: 269)|

kwÉl owvKÚZøwtËdk AdøZi GK bÖMêi jw¢weËak gYêdw ‘xKÒk ÌbËm’| ‘xZgµËZ oItw gQk’, ‘Awiwk lwbwL jw¢w’, MÞìÿMÖxlI bÖMêi eËak KkØY ýiÙxZk Kaw iËd KxkËt Ìbt| ‘xKÒk ÌbËm’ gBxUËZ xZxd LÜyÄeÔgê x§Zyt mZËKk hwkZyt oiwR gøgþÿwk gYêdw xbËt gËlËQd ‘AwjêËbk oËMw¢ mËKkw ZLd ¸wiøiwd jwjwgk| ÌMwxg ÌaËK KwËeêayt egêZiwlw ejêìæ QxrËt kËtËQ Zwkw| pVwu Gl ÉY,  Pydwkw ZwËbk gwdk gËl gYêdw KËkxQl| Zwkw GËo mK§yËe AwxceZø KkËZ awKl| gwþçpwkw mËKkw QxrËt erl xbËK xbËK| KwkwËKwkwËik bÖlêáNø ea ewk pËt ÌMËlw ÌKD, ÌKD ÌMËlw xoþæwd ÌglÖxPþæwËdk eËa,  ÌKD gw Gl hwkËZ ...|’ (‘xKÒk ÌbËm’, eÙ: 17)| hwkËZk xpëbÖ ovÆÚxZk AdøZi cwkw jw PËl AwoËQ ÌoB xpowËg oÔËjêk eÔRw mËKkwB eÞgZêd KËk| MÖ®jÖMyt þÿweZøKlwËZI oÔjêixëbk þÿwed, oÔjêiÖxZê eÞxZÅw gøweKZw lwh KËk| AZyËZk NUdwËK Rygìæ KËk Qxgk iËZw ZÖËl ckwk DË¥Ëmø AZyZ KwËlk exkgËZê gZêiwd KwËlk gøgpwk kwÉl owvKÚZøwtËdk oiwRxgËmönYy cwkwËK AËdK Ìgxm xgšwdxhx£K KËk ZÖlËQ|

‘xRËd ÌK xlG’k ek kwÉl owvKÚZøwtd oiKwlyd (500 LÜyÄeÔgê) oiwR gøgþÿwËK xPx¢Z Kkgwk oit HxZpwxoK KZêgø Awk JxPZø eÖËkweÖxk oôkËY ÌkËLËQd| owiwxRK Ryg xpËoËg iwdÖËnk AwPkY, ewd-ËhwRd, pwoø-xglwo, kyxZ-dyxZ, eÞaw, Rygdcwkw oóeËKê Ìj oiwRZwx£òK gøwLøw xZxd xbËtËQd Zw ewxl, ovÆÚZ, xZgµZy, ÑRd owxpZøl³| GB DedøwËo Zqmylw, Ñgmwlyk dwMxkK RygËdk gYêdw ewItw jwt| AwdÖÅwxdK eÞxZÅwd xpËoËg xggwËp GB oit ‘iwvo Awk DuKÚÄ oÖkw ewd ÌhwRËdk oËŠ dwP Awk MwdB eÞcwd AŠ|’ (‘xovp ÌodwexZ’, eÙ: 77)| 500 LÜyÄeÔËgêk GB hwkZyt xPË¢k owËa BkwËdk owiwxRK eËUk ZÖløiÔlø xgPwËk hwkËZk xmùe ovÆÚxZËZ ewkxoK Zaw BkwdyËbk AgbwËdk Kaw ZÖËl cËkËQd xZxd| ‘Bkwd’ MÞËìÿ xZxd 650 LÜyÄeÔgê oiËtk i©gvm ÌaËK x§Zyt xgmðjÖ˦k oit ejêìæ GB byNê oiËtk owiwxRK exkgZêËdk Ìj gøwLøw xbËtËQd ZwËZ kwRgvm xdhêk mwod qiZwk exkgZêËdk owËa owËa xKhwËg owiwxRK kyxZ-dyxZ, eÞaw, AwPkY, Ahøwo, Rygdcwkwk exkgZêd pt Zwk xgËmönËY ÌkËLËQd BxZpwoËg£w oiwRZwx£òËKk exkPt| ZÙZytgwk Bkwd ¸iËYk oit jLd xZxd xiRêw ipziÖËbk xgiwZwk gwxrËZ AxZxa xQËld ZLd ipziÖËbk x§Zytgwk xgËtk KawgwZêw PlxQl| xggwp AdÖÅwd QwrwI gÉ owiwxRK AdÖÅwËd xZxd DexþÿZ xQËld Ggv AvmMÞpYKwky ejêËgqK xpËoËg BkwËdk oiwR gøgþÿwk ovÆwkiÔlK xbKMÖxlI lq KËkËQd| xZxd xlËLËQd, ‘AwiwËbk ËbËmk iËZw BkwËdI xgËtk xbdKËtK AwËM ËaËKB exkgwËkk iËcø Mwd gwRdwk Awok gËo„ DËbøw£ßw iÖlZ ËiËtkwB„ ZËg gZêiwËd BkwËd ebêweÜaw NÖËP jwgwk fËl eÖkØËnkwI GËZ Avm Ëdt„' (xKÒk ËbËm, eÙ: 125)„

owiwxRK DÒtËdk ËeÜqweËU AxZxk£ß Awilw xdhêkZwk xgËkwcy xQËld kwÉl owvKÚZøwtd„ iøw… ËpgµwËkk iZ xZxdI AwilwZËìèk oiwËlwPdw KËkËQd„ xZxd xlËLËQd, "ogËbËmk AwilwZìè Ëjid mógÖKMxZËZ PËl, BkwdI Zwk gøxZ¢ßi dt, gkv MxZ AwËkw möa„' (xKÒk ËbËm, eÙ: 128)„ okKwËkk AwilwËKxëbÛK DÒtd exkKùedwt AwR Awikw GLwËd Ky ËbLËZ ewxâQ? exkKxùeZ DÒtËd AwRI okKwk gøaê„ xgmðwtËdk ËRwtwËk Mw hwowËlI Awikw AwiwËbk hxgnøZ xdËt AwRI oZKê plwi dw„ GB ËLËbwx£ß eéwËmk bmËK kwÉl owvKÚZøwtËdk MlwtI Ëmwdw ËMËQ„ exkKùedwk AhwËg xKÒk AéËlk eÜwKÚxZK Ëmwhw, ÈwþÿøKk RlgwtÖ xKhwËg ejêUKËbk KwËQ ARwdw ËaËK jwËâQ, GlwKwk iwdÖËnk AwxaêK DÒxZk ea xKhwËg g¬ ËaËK jwËâQ Ëo xgnËt xZxd okg pËtËQd„ gËlËQd, G ËbËmk okKwËkk ogB DËùUw„

okKwËkk exkKùedwk AhwËgk Kaw gËlB qwìæ pdxd xZxd, xbËtËQd xgKùe dyxZ„ Z^wk bÖkbmêyZwk exkPt ewItw jwt jLd xZxd gËld, "ËKgl xgšwed xbËt, Z^wËbk ËhwlwËdw jwËg dw„ Z^wËbk AwiìèY RwdwËdwk AwËM "dwPwk' ejêìæ ËiwUk gøgþÿw Awk Zwkek ËNwrwt jwgwk iËZw eÜmþæ kwþæw KkËZ pËg„ ZLd GLwdKwk fËl dyËPk gwRwk hËk awKËg, dyËPk mËoø GLwËd gwd WwKËg„ jwkw ÈhwËg AwlËo Zwkw hwgËQ, G hwËlwB pËlw, Ggwk NËk gËoB eÜP×k fl LwËgw„ ËoxU pËâQ dw, KÄ dw KkËl ËKÄ xilËg dw„ ZwRw fl ËLËZ PwBËl xpiwlËt AwoËZB pËg„' (xKÒk ËbËm, eÙ: 77)„ Awbmê exkgÜwRK, oiwR oËPZK xpËoËg xZxd Z^wk jw¢weËak iwdÖnËK Awed KËk xdËZ ËeËkxQËld„ xpiwPl okKwËkk gøaêZwk KwkËYB GB GlwKwk flPwnykw døwjø iÓlø ewd dw| "iwl xdËt ËZw Awk Ëfkw jwt dw, Gog ËqË¢ bwi ËZw KiËgB„' (xKÒk ËbËm, eÙ: 80)„ okKwky Èwþÿøgøgþÿwk kØMí Agþÿw Z^wËK hwgwt„ GLwËdI Z^wk eÜxZgwb„ "xPdyk GB pwoewZwlUwt AËdKxbd ËaËKB ËKwdI Ww£ßwk ËdB, AwËQd GKRd KóewD«k, ZwI ewm Kkw xK pwZ×Ër Zw Rwxd dw„ ËlwËK ZwËKB gËl "Ww£ßwk'„ Ëj gËd gÙq ËdB, Ëoawt Gk«B gdýexZ„' (xKÒk ËbËm, eÙ: 83)„

hwkËZk xmqwgøgþÿw xdËtI xZxd xg©Öe KËkËQd„ Èwcyd ËbËmk xmqw xghwËMk hwk Awkgy iw©wowk Awxli gøx£ß, Awkgy Ggv HmöwxiK ovÆÚxZk xgxmÄ eÜšwgwd gøx£ßZò Ëi#lwdw AwRwbËK ËbItw pËl xZxd eÜxZgwb KËkd "Ky RwËdd xZxd Ëgbwìæbmêd oóeËKê, Ëg#¦cËiêk xPìæwcwkw hwkZgnêËK xK xbËtËQ, eÜwPyd hwkËZk owvÆÚxZK HxZËpøk oËŠ AwcÖxdK iwdgZwËgwËck dwryk ËjwM ËKwawt - Gog xgnËt Ëi#lwdw AwRwb AwiwËbk Ky dZ×d Kaw ËmwdwËZ ewËkd?' (xKÒk ËbËm, eÙ: 133)„ exúPigŠ Ggv xgpwËkk xmqwgøgþÿw oóeËKê Z^wk ýeÄ iìægø, "Awxi jLd x§Zytgwk xZgµZ jwB, ËoLwd ËaËK GB dZ×d Ké×k-Z™×k e^×xak KËtKLwxd Kxe xdËt Awxo„ xKìæ× GidB gkwZ Ëj, ewUdw xgmðxgbøwlËtk bkRwt bkRwt NÖËkI ËoUw Qwegwk gøgþÿw KkËZ ewklwi dw„ AxfowkËbk ckwxk Kklwi, Awiwk g¬× RtogwlRyI ËPÄw KkËld„ Kawt gËl, "Ëcwgy gxoËK Kw KËg xbM¹kËK M^wI„' M^wËt ogwB xbM¹k, Ëcwew xK KkËg? GI pËtËQ ZwB„ gB Ëj QweËg - erËg ËK? ËmËn KlKwZw BDxdhwxoêxUËK xlLËZB Ikw Ëb#Ër Gl„ ILwËd šwËdk PPêw pt, Ikw G og e^×xak Kbk RwËd„' (xKÒk ËbËm, eÙ: 100)„

MÜwiyd Ëilwt owiwxRK ËmÜYyËhb I ijêwbwMZ ewaêKø Ky hwËg f×ËU DVËZw Zwk gÉ gYêdw ewItw jwt Z^wk ËlLdyËZ„ xZxd xlËLËQd, Ëilwt ËlwK pËtËQ LÖg„ ogwB Nk Lwxl KËk GËoËQ„ ZkØËYkw Ëg# xdËt, iwËtkw ËQËlËiËtk pwZ cËk GËoËQ„ ... GKkxZ Ëowdw ËKD NËk ËkËL AwËoxd, og AËŠ PxrËtËQ„ ... RdwKËtK grNËkk ËiËtkw Qwrw, KwËd Mlwt Ëowdwk Mtdw ËKDB eËkxd„ og MtdwB kÕËewk„ KwËd GKËew IRËdk hwky kÕËewk gwlw, ZwËZ f×lewZw d…wk gwpwk„ Mlwt p^woÖÖxl Awk Ñe^ËQpwk„ g^w K^wËck dyËP pwËZk iÖËVw hËk jwt owBËRk itÖk ËgÜwP xbËt emiy mwry AwUËK kwLw pËtËQ„ xeËVk Iek owËek iËZw xplxpËl xgdÖdy ËKwik QwxrËt xdZ¹ Q^×Ët bÖlËQ„ Ëgdy ewZlw lwl Ëkmiy xfËZt g^wcw„ oÖÖMxVZ bÖxU þæd kÕËewk NÖO×k xbËt RrwËdw„ PlËZ xfkËZ S×dS×d KËk gwRËQ„ GËbk mwxr ekwk ckd Awlwbw„ mwxrk ËK^wPw Gkw owiËd dw xbËt ËeQËd Ëbt„ ËeQËdk GB AvmU×K× þÿwdyt Z^wxZkw dwdwkKi KwkØKwjê KËk„ KËtKRd o»wìæ ixplw QwËbk GKxbËK ËPtwk ËeËZ gËoxQËld„ Z^wËbk Mlwt, KwËd, pwËZ kÕËewk gbËl Ëowdwk Al‰wk„ ËRlwk owËpËgk Ëg#Ëtk dwËK GKUw ËPUw dwKQwxg„ ZwËZ eÜwt Pwk Awdw Ëowdw„ Ëowdw xbËt iwdÖËnk Agþÿw I ebijêwbwk xgPwk pt„ xKÒk oiwRI hwkZgËnêk GB eÜPxlZ kyxZk gwBËk dt„

gÜwÊYøgwbyËbk ovÆwËkk ea exkpwk KËkxQËld kwÉl owvKÚZøwtd„ xZxd iËd KËkxQËld owiwxRK eÜMxZ Ëg#¦ ohøZwËZB ýeÄ„ xZxd xlËLËQd, "gÜwÊËYkw ewtLwdwËK ipwxdxn¦ gËl MYø KËkd xK-dw, ZwB owkw MÜwiUwËKB (owOlw MÜwi) ËlwËK ewtLwdwËZ exkYZ KËkËQ„ GB ewtLwdwk Ahwg Ggv MÜwËik j¢Z¢ xdxgêPwËk ewtLwdw KËk ËgrwËdwk K×-Ahøwo, G Ëj ÂcÖ GB MÜwËikB xdRÈ gøwewk Zw dt„ owkw hwkZgnê AwR GB ËkwËM h×MËQ„ Ëdwvkwxi AexkâQÒZwk xgn kË¬Û kˬۄ ... GLwËdB Ëg#¦ ohøZw Awk gÜwÊYø ohøZwk eÜËhb„' (xKÒk ËbËm, eÙ: 151)„ Awiwk lwbwL jw¢w MÜËìÿ ew™wËgk xpëb×Ëbk iËcø Ëj xmqwk eÜowk NËUËQ Zwk Rdø og KÚxZZò xZxd Awjê oiwRgøgþÿwËK xbËZ Pwd„ xZxd gËlËQd, "ZwkwB Æ×l LÖËl AwËlwPdw ohw ËWËK iwdÖËnk xPìæw I ovÆwËk GK xgkwU exkgZêd GËd xbËtËQ„ bwdcøwd BZøwxbËZ ËlwËK GLwËd RwZyt xpËZk KawI iËd kwËL„ xgpwkyËbk iËZw GKUw xgËt xKvgw mwxbËZ ËgxpËoxg LkP KËk ËbIxltw pËt ËjËZ GLwËd ËbLw jwt dw„' (Awiwk lwbwL jw¢w, eÙ: 17)„ oiwR eÜMxZk eÜËmí Cmðk hx£ßk Z×ldwt gøx£ßk xdRÈ šwd I gÖx¦k Iek xZxd AËdK Ëgxm Awþÿwmyl xQËld„ Ñgmwlyk xlâQgyk eÜmvow KkËZ xMËt kwËÄÛk eËq Aexkpwjê Ëj owZxU DeËbm gÖ¦ xbËtxQËld, Zwk iËcø oxiôxlZ KwjêoÓPy xdYêt, oxiôxlZ KZêgø xdcêwkY I ÈwcydZw oóeËKê gÖ˦k DeËbËmk iËcø xZxd eÜMxZk exkPt ËeËtxQËld„ gÖ˦k owiwxRK eweoiÖpËK owiwxRK xPxKuowk owpwËjø bÖk Kkwk BâQw Z^wËK AwKÚÄ KËkxQl„ xZxd xlËLËQd, exkgÜwRËKk ciê pËlw, Ëg#¦ciê„ GËZ RwZ xgPwk ËdB, gYêwmÜi ËdB„ LwbøwLwËbøk oËŠ cËiêk AwËb# ËKwdI o¹¬ ËdB„ xgËgK gÖx¦ËK exkeÖYêhwËg Pwldw Kkgwk AgKwm AwËQ Ëg#¦cËiê„ GUw KkËZ ËdB, IUw KkËZ pt, KwkY Z×xi Ëg#¦ - GckËYk xgxcxdËnc Ëg#¦cËiê pwoøKk„' ("xKÒk ËbËm', eÙ: 87)„

Awiwk lwbwL jw¢w MÜËìÿ Kwmôyky gÜwÊY oiwËRk AdÖeÖáL xgmönY KËkËQd xZxd„ RwZ xhx£K Kiê gøgþÿw ËaËK ËgxkËt GËlI owiwxRK eÜawk KËVwkZw xKhwËg owiwxRK oioøw gwxrËt Z×lËQ Zwk exkPt ewItw jwt, "gwOwxlËbk iËZw Kwmôyky gÜÊËYkw ËKkwxdxMxk xKvgw Adø ËKwdI PwKxk Kkw eQëb KËk„ ËbwKwdbwxk xKvgw Adø ËKwdI ckËYk mÜiowcø KwËR GËbk LÖg GKUw AwMÜp ËbLw jwt dw„ Awk GB KwkËYB GËbk iËcø ËgKwxk xbËdk ek xbd ËgËr PËlËQ„ GKRd MÜwR×ËtU GKUw K×xr UwKwk PwKxkk Rdø iwaw K×ËU ikËQ„ Aùe gËtËo ËiËtËbk xgËt ËbItw GËbk oiwËRk eÜaw Ggv ËoRdø oiwËR xgcgwk ovLøwI Ëgxm„ Awgwk PwKxk DelËq mpk ËaËK bÖËk awKwk Rdø AËdK gÜwÊY ËQËlËbk owkw RygËd xgËt KkwB pt dw„ AËdËK ËZw ÂcÖ xgËt Kkwk RdøB iÖoliwd pËtËQ„ jÖgZy gtËok xgcgwËbk ovLøw gwrwk fËl oiwR KlÖxnZ pËâQ„ jÖgK KwmôykyËbk iËcø AËdËK xgcgw xggwËpk eËq, xKìæ× Gk xgËkwcykwB GLdI ovLøwt Ëgxm„' ("Awiwk lwbwL jw¢w', eÙ: 31 - 32)„

oiwËR xpëb×, iÖoliwd, Ëg#¦Ëbk oóeKê eÜoËŠ kwÉl owvKÚZøwtd Ëj gYêdw xbËtËQd ZwËZ xggwp eÜoËŠ gxp:ËMwÅy xggwËpk gÉ DbwpkY ewItw jwt„ xdËRk ciêyt ËMwÅyk Aìæh×êx£ßk xgntUw Ëg#¦Ëbk iËcø Ëgxm xQl„ Ëg#¦cËiêk ËiËtkw eÜwtoB iÖoxli oóeÜbwËtk ËQËlËK xggwp KkËZw„ jxbI iÖoliwËdkw Ëg#¦Ëbk ËQ^wtw Rl ewd KËk dw, ZgÖI Zwkw Ëg#¦ ËiËtËK dwdw eÜËlwhd ËbxLËt exkgwËkk gwBËk gwk KËk GËd ZwËbk oiwRh×£ß KËk„ ("Awiwk lwbwL jw¢w', eÙ: 59) - GB Ahøwo KwmôyËk Ëg#¦Ëbk ¢ßim ovLøwlNÖ KËk Z×ËlËQ„ GixdËZB Ëg#¦Ëbk xgËmn xggwp eÜawk Rdø ZwËbk RdovLøw DËÁLËjwMøhwËg gwËr dw„ Zwk Iek Ëg#¦ GlwKwk ËgxmkhwM RxiËZB ZpxolbwËkk eq ËaËK ÑgniøiÓlK gËëbwgþæ Kkw pËtËQ ZwËZ xKQ×xbËdk iËcøB GB GlwKwI (KwxMêl I lwbwL ZpxoËlk icøgZêy oyiwdw) iÖoliwd eÜcwd eÜËbËm exkYZ pËg„ ("Awiwk lwbwL jw¢w', eÙ: 87)„ KwmôyËkk xmtw iÖoliwËdkw Kwxmôky ex«ZËbk ejêìæ KwËfk gËl NÙYw KËk Ggv ZwËbk ËQ^wtw RlI Lwtdw„ ("Awiwk lwbwL jw¢w', eÙ: 59) KwmôyËkk ËgmykhwM Ëg#¦ GlwKwt xKhwËg gxcêZ ovLøwk iÖoliwËdkw GKRd bÖRd KËk X×ËK erËQ, ovLøwlNÖ ËaËK ovLøw†kØ pËâQ Ggv Ëg#¦kw xgntUwËK opRhwËg ËiËd xdËt Bolwxi Rygdjw¢wt Ky hwËg Ahøþæ KËk ZÖËlËQ xdËRËbk Ìo xgnËt kwÉl owvKÚZøwtËdk oóeÞbwt oóexKêZ oiwRZwx£ðK gøwLøw "høwlÖ x° ËowxoIlxR'k e¦xZ láNd KËk„

kwÉl owvKÚZøwtËdk "xZgµZ Ëi o£k gkzn' dwiK ¸iY Kwxpdyk hwnwìæk "xZgµËZ oItw gQk' MÜìÿ„ 1926 owËl lwbwL jw¢w, 1927-28 xovpl Ggv ZwkekB Ëdewl pËt xdxn¦ mpk lwowt ew kwLw, 1934 Rwewd ËaËK ËowxhËtZ eÜRwZìè pËt Ëfkwk eËa BkwY ¸iY Z^wk Ëi#xlK xPìæwcwkwk eÜowk NUwt„ Ëdewl oóeËKê eÜwt AwU bmK AwËM xZxd jw xlËLËQd Zw AwRI oiwdhwËg eÜwoxŠK„ xpëb× Ëbm xpowËg Ëdewl xdËt DâPwmw ËewnY Kkwk xKQ× ËdB„ ËdewËl eÜRw, kwÄÛmx£ßk Duo dt„ xZxd xlËLËQd, ËdewËlk eÜRwËbk ËoU×K× AxcKwk ËdB, ËjU×K× AxcKwk hwkËZk ogËPËt K×mwxoZ Ëbmyt kwËRøk eÜRwËbk AwËQ„ kwËÄÛk mx£ßk Duo Zwk RdMY, ËdewËl ËoB Duo GËKgwËkB ÂüK glËl h×l pt dw„ KwkY RdowcwkËYk BâQw-AxdâQwk owiwdøZi eÜxZfldI GB kwÄÛgøgþÿwt ËbLw jwt dw„ (xZgµËZ oItw gQk, eÙ: 56)„

hwkZ-xZgµZ ewkýeËkK oóeËKêk KawI DËV GËoËQ Z^wk ËlLdyËZ„ eÜwKÚxZK bÖMêiZw xZgµZËK eÙxagyk iwdÖËnk KwËQ AšwZ gw ÈùešwZ KËk ËkËLËQ„ kwÉl owvKÚKøwtËdk gYêdw ÌoB A¬Kwk bÔk KËk| xZgµËZk xmqwgøgþÿw eÞoËŠ xZxd AaêdyxZk owËa xmqwk ewkýexkK oóeËKêk Kaw gËlËQd| xZgµËZk RdRygËd MÙpy I xhq× - GB bÖxU xmqwcwkw gÉKwl ÌaËK PËl AwoËQ| ‘xhq×Ëbk xmqwbwËdk Rdø pwRwk LwËdËKkI Ìgxm ÌQwU gr iV gw xgbøwlt AwËQ| KLdI KLdI MÙpy Qw¢kwI gøwKkY, owxpZø, xPxKuowxgbøw, ÌRøwxZxgêbøw BZøwxb xgnËt xmqw MÞpY KËk awËK| Agmø G gøgþÿwk oÖËjwM iÖxÄËit cdy Ggv AxhRwZ gvËmk Qw¢kwB ÂcÖ xdËZ ewËk|’ (‘xZgµËZ oItwgQk’, eÙ: 140-141)| dMkwtËdk fËl xZgµZyËbk Awpwk-xgpwËk, ÌewnwK-exkâQËb eÖkËdw kyxZ exkgxZêZ pËâQ| Pyd, hwkZ, ÌdewËlk ovÆÚxZk eÞhwËg xZgµËZk dMkwéËlk Rygdjw¢w, dwMxkK Rygdcwkw gbËl jwËâQ| G oóeËKê kwÉl owvKÚZøwtd xlËLËQd, ‘iwvo ÌgxmkhwM oiËtB K^wPw Aagw ÂKËdw Agþÿwt Gkw Lwt| imlw opËjwËM iwvo Ìk^Ëc LwItwUw GLwËd xglwxoZwk ejêwËt eËr| Bbwdyv Pydw xKvgw Ìdewly KiêPwxk oIbwMk BZøwxbËbk eÞhwËg eËr GKiw¢ mpkwéËlB iolw xbËt iwvo kwÒw PwlÖ pËtËQ| ... oóeÞxZ PydwËbk KwQ ÌaËK AwUwk ÑZxk xKQÖ xKQÖ Lwgwk ÑZxk Kkw Gkw xmËLËQ| Pw- Gk gøgpwk GLwËd AZøxcK| Pyd ÌaËKB Pw Awibwxd pt| ( ‘xZgµËZ oItwgQk’, eÙ: 146-147)| 15-B ÌfgÞØtwky ÌaËK GKiwo lwowt NÖxr IrwËdw Duog PËl| GB ÌLlwxU oºgZ ÌdewlykwB G ÌbËm GËdËQ| ( ‘xZgµËZ oItwgQk’, eÙ: 173)| ewmwewxm ÌbËmk eÞhwg oËg erËZ ÂkØ KËkËQ xZgµËZ|' Gi. Gd. mÞyxdgwËok iZ oiwRZwx£òKkw xZgµËZk GB exkgZêËdk eÞx¢ßtwËK Ky glËZd, jw kwÉl owvKÚZøwtd glËZ ewËkdxd – ‘eÞwPøKkY’?

1939 owËlk iwPê iwËo ÌlLw kwÉl owvKÚZøwtËdk ‘ËZwiwk qt’ Z^wk oiwRZwx£òK exkPËtk gxlÅ eÞiwY| oiwËR xgxhÒ kyxZ, dyxZ, gøgþÿw, Ahøwo, Ñbdxëbd Rygdcwkw BZøwxb gÉ eÞoËŠ xZxd Z^wk iZwiZ AZøìæ ZygÞ hwnwt gø£ß KËkËQd GB MÞËìÿ| KÚxn xhx£K MÞwiyY oiwRgøgþÿwk ÌmÞdy KwVwËiwt Ìj Ñgxk hwg xZxd lqø KËkxQËld Zw GKxbd ÌmÞYyÈwaê xhx£K ÌmÞYy ovMÞwËik Rdô ÌbËg gËl Awmwgwby xQËld kwÉl owvKÚZøwtd| KÚnK I Rxik iwxlËKk owiwxRK AgþÿwdMZ ewaêKø ÌgwSwËZ xMËt xZxd xlËLËQd, ‘KËtKiwo AcêwpwËk, AdwpwËk KwUwËdw KÚnËKk oìæwËdkw ÌoB foËlk xbËK ÌlwlÖe bÙxÄËZ ZwKwt Awk iËd iËd hwËg, Ggwk ZwËbk Adwpwk, AcêwpwËkk xbd Ìmn, Ggwk oÖxbd AwoËg| Zwkw ÌZw Awk RwËd dw Ìj GB xgmwl foËlk þçe, jw ZwËbk gwgw-iwËtk xbgwkx¢k KËVwk exkmÞËi DuewxbZ pËtËQ – ÌoB fol ZwËbk q×cw ÌiUwËdwk Rdø dt| GB DuewxbZ fol ogêeÞaËi ÌhwM Kkwk AxcKwky ÌoB og þèy-eÖkØn, jwËbk pwËZ ÌKwdI ÌfwoKw Aagw Krwk xPpß ÌdB, pwËZk ZwlÖk gYê ÌMwlwËek iËZw, ... ZwËbk MÞyËûik IB Z® xbdMÖËlw KwËU xoilw xKvgw ÑdxdZwËl| ... myZ GËbk KwËQ pËt IËV GK DeËhwMø FZÖ| xdúPlw Ggv xdüKiêw GB cxdK-gxYK bl,  Rxibwk, ipwRd, xil iwxlK, DâP ÌgZdËhwMy Awilw, eÖËkwxpZ Ggv AwkI dwdw ckËYk ekRygyk bl – KÚnËKk KËÄwewxRêZ oóebËK oKËlk AwËM ÌhwM Kkwk bwxg kwËL|’ (‘ËZwiwk qt’, eÙ: 10-11)| ÂcÖ KÚnKK×l dt xmùe mÞxiËKk Awaê-owiwxRK bÖbêmwk Rdø xZxd iwxlK oóeÞbwËtk ÌmwnËYk xgkØ˦ ÌRpwby xQËld| kwÉl owvKÚZøwtËdk AdÖeÖáL xgËmönYyËZ iwdg eÞMxZk Axìæi lqø, hwkZyt oiwËRk iÔløËgwËck Adðt DÒZþæËk Ky Delx³ xdËt AwËo? xZxd ptËZw ÌhËgxQËld KÚxnk xgKwm, ÌoËPk xgKwm, xmËùek xgKwm ÌmÞYypyd, ÌmwnYpyd owiø-Ði¢yk oiwR MrËg, eÞjÖx£ßxgbøwk DÒtd iwoÖËnk eÞËtwRdyt ©gøwxbk Duewbd gÙx¦ KËk bwxk©ËiwPËd opwtK pËg, iwdÖËnk mÞËik hwk lNÖ KkËg, ZwËK ÌoB Agok eÞbwd KkËg jw ÌaËK iwdÖn dwdwxgc ÌqË¢ xdZø dg oRêËd xdËRËK xgKxmZ Kkwk oÖËjwM ewËg, bÔk pËg RwZewZ xhx£K owiwxRK Ñgniø, ÑgxkZw| AwcÖxdK xKvgw D£k AwcÖxdK oiwR gøgþÿw, e^ÖxRgwby Aaê gøgþÿw, xgmðwxtZ dtw owiwxRK mÙáLËlk AËiwN mwoËd, Ñbdxëbd RygËd Èxeíl pwZQwxdk Zwrdwt HxpK ÌqË¢ iwdÖËnk xdkìæk gøþæZw, AxcKZk oóeb, oóex£, Aaê, jm, eÞxZex£k qwxìæpyd AËdðnY Ggv KiêRygËd ZawKxaZ DuKËnêk Axgkwi I Axdgwjê eúPw¦wgd iwdÖnËK kwÉl owvKÚZøwtd KxaZ xd:ËmÞto eÞwx®k gw Zwk oiyeølwËhk ÌKwdI oÖËjwM xbËtËQ xK? kwÉl owvKÚZøwtd G oioøw ÌgwËSdxd Zw dt| xKìç GZboË£òI xZxd ÌhËgxQËld ‘gÉRd xpZwt gÉRd oÖLwtP’ gÖ¦iËìè D§Ö¦ iwdÖn gÖx¦k mx£ßËZ, AdÖhg AdÖhÖxZk opwtZwt, eÖkwZdËK gÖËS, ÌjLwËd eÞËtwRd ÌoLwËd ZwËK gbËl, idËdk xdkìæk xgKwËmk DË¥Ëmø dZÖd oiwR MrËg, ovÆÚxZk ekóekwt jÖ£ß KkËg dZÖd iw¢w, MxVZ pËg dZÖd oiwR – ÌjLwËd q×cw, bwxk©, pwpwKwk, Ìmwnd, gédw, ÌhbwËhb awKËg dw, oxVK HKø oiwËRk AL«ZwËK eÞKwm KkËg, jÔag¦Zw iwdgZwk iÔZê eÞZyK xpËoËg eÞZytiwd pËg GB xgËmð| GB bÖiêk Awmwgwb oiwRZìèy §wxë§K x¢ßtwgwby oiwRZË£òk exaKÚu kwÉl owvKÚZøwtËdk xPìæw I KiêËK, Z^wk oiwRZ£òËK xPk o™yxgZ KËk kwËL| ÂcÖ ZwB dt AwRËKk GB oiËt Ìj kwikwËRøk cµxd KlxkZ pËâQ hwkZyt oiwËRk AhøìæËk ÌoB ciêjÖ¦ I kwRdyxZk ÌeÞxqËZ kwÉl owvKÚZøwtd GK eÞxZgwby oiwRZwx£òK| 

1| kwÉl owvKÚZøwtd, xKÒk ÌbËm, xPkwtZ eÞKwmd eÞw: xl:, KlKwZw, 1975

2| kwÉl owvKÚZøwtd, ÑgšwxdK gþçgwb, xPkwtZ eÞKwmd eÞw: xl:, KlKwZw, 1978 (1982 ZÙZyt iÖ©Y oóewxbZ)|

3| kwÉl owvKÚZøwtd, iwdg oiwR, xPkwtZ eÞKwmd eÞw: xl:, KlKwZw, 1980

4| kwÉl owvKÚZøwtd, ÌhwlMw ÌaËK MŠw, xPkwtZ eÞKwmd eÞw: xl:, KlKwZw, 1981

5| kwÉl owvKÚZøwtd, xZgµËZ oItw gQk, xPkwtZ eÞKwmd eÞw: xl:, KlKwZw, 1982

6| kwÉl owvKÚZøwtd, xovp ÌodwexZ, xPkwtZ eÞKwmd eÞw: xl:, KlKwZw, 1986

7| kwÉl owvKÚZøwtd, bmêd xbMbmêd, xPkwtZ eÞKwmd eÞw: xl:, KlKwZw, 1988

8| kwÉl owvKÚZøwtd, kwikwRø I iwKêogwb, xPkwtZ eÞKwmd eÞw: xl:, KlKwZw, 1993

9| kwÉl owvKÚZøwtd, Awiwk lwbwL jw¢w, xPkwtZ eÞKwmd eÞw: xl:, KlKwZw, 2002

10| kwÉl owvKÚZøwtd, Bkwd, xPkwtZ eÞKwmd eÞw: xl:, KlKwZw, 2003

11| kwÉl owvKÚZøwtd, ÌZwiwqt, xPkwtZ eÞKwmd eÞw: xl:, KlKwZw, 2004